Met het nieuwe collegeakkoord en de komst van de nieuwe sociaal makelorganisatie DOCK liggen er kansen om bewonersinitiatieven ruimte te geven, te versterken, gemeenschapskracht te vergroten en het eigenaarschap terug in de buurt te krijgen. Wat vraagt dit van DOCK, bewonersinitiatieven, samenwerkingsverbanden, gemeente en andere wijkpartners. Op 29 januari 2019 gingen we hierover in gesprek.

Sterke sociale basis

Bewonersinitiatieven versterken de sociale basis in de buurten. Wat kunnen en willen bewonersinitiatieven bereiken en wat hebben zij nodig om verder te groeien en bij te dragen aan deze sociale basis. Aan experimenteer- of regelruimte, kennis, infrastructuur, en vooral samenspel/samenwerking in de wijk. Wie kan welke rol daarbij spelen in de wijk en in de stad? Wat vraagt dit van DOCK, bewonersinitiatieven, samenwerkingsverbanden, gemeente en andere wijkpartners.

De bijeenkomst vond plaats op 29 januari van 16-19 uur in de huiskamer van Oke-Nu en OSO in Overvecht Noord, Indusdreef 5. Met bezoekers van OSO, wethouder Maarten van Ooijen, Jennifer Vaals (Dock), Martin van Lijf Lunetten Wil Wel, Jitske Tiemersma (Omzien), Nathan Rozema (Samen030) en vele anderen.

Achtergrond en context

Jitske Tiemersma van Omzien licht de achtergrond en context  van de bijeenkomst toe. Gaat in op het veranderend samenspel in de wijk tussen marktpartijen, gemeente en bewoners(initiatieven) in bredere zin. Op trends en ontwikkelingen in het versterken van gemeenschapskracht, goede voorbeelden en modellen. Over de rol van initiatieven, gemeente, provincie vastgoed, bewoners, sociaal makelaars en andere partijen. Met als conclusie dat er beweging is en dat het gevoel van urgentie groeit om anders te gaan denken en doen, ruimte te bieden voor innovatie. Ook op het Ministerie van VWS, bij VNG en de Provincie Utrecht groeit het gevoel van urgentie voor een wijkinfrastructuur met bewoners aan het stuur. Op 30 maart is de 2e nationale dialoog gemeenschapskracht.

Jitske Tiemersma schetst de resultaten van de inventarisatie van ervaringen, behoeften en mogelijkheden van initiatieven in de samenwerking tussen bewonersinitiatieven, sociaal makelaars en andere partijen in de wijk in Utrecht. Initiatieven, bewoners vragen meer ruimte, erkenning en waardering, ook in financiële zin en begrijpen de rol van SMO’s en de afwijzing van Samen030 als SMO niet goed.

Krachtenbundeling initiatieven

Bewonersorganisaties hebben afgelopen jaar krachten gebundeld, zowel in de stad als daarbuiten. Dwarsverband, Samen030,  Starters4Communities en Omzien hebben voor nieuwe gemeenteraadsleden gezamenlijk een toer georganiseerd en in de aanloop daarvan een gemeenschappelijke visie bepaald. Belangrijke beweging is die van Burgerparticipatie naar Overheidsparticipatie, een overheid die meebeweegt, meedenkt en meedoet met initiatieven van bewoners in plaats van andersom. In deze eerste fase van innovatie zijn overheidsinvesteringen nodig om early adopters over de streep te krijgen.

Door de enorme groei van initiatieven en sociaal ondernemerschap in de stad ontstaan ook dubbelingen en spanning. Inmiddels is DOCK als nieuwe Sociaal Makelorganisatie van start gegaan met een andere visie op realisatie van gemeenschapskracht, eigenaarschap in de wijk, het delen van kennis en verder brengen van initiatieven en gemeenschapskracht.

Tot slot vraagt Jitske Tiemersma zich af of we nu echt samen de stad aan het maken zijn, hoe we verder komen en wat dit vraagt aan samenspel. Een omslag in denken realiseren is maatwerk en vraagt experimenteerruimte en creativiteit. Het gesprek over de waarde van bewonersinitiatieven moet gevoerd worden. Hoe komen we nu verder?

Buurtpact

Wethouder Maarten van Ooijen licht de visie van de gemeente Utrecht toe.

  1. Bewonersinitiatief krijgt een belangrijke rol op alle onderwerpen: wonen, welzijn, zorg, werk, inkomen, jeugd, natuur en milieu. Bewonersinitiatieven kunnen samenleving immers mooier, gezonder, gelukkiger maken.
  2. De gemeente kijkt niet alleen naar de pracht van bewonersinitiatieven, maar ook op de uitwerking op het totaal. Er is concurrentie, er zijn beperkte budgetten, niet alles kan.
  3. De uitdaging voor de gemeente ligt in een sterkere verbinding van bewonersorganisaties met de professionele wereld, met Careyn, Gagelsteede etcetera. Zoek elkaar op en kijk hoe je elkaars positiviteit kunt benutten. Het Buurtpact met afspraken tussen partijen moet meer verbinding brengen. Bewoners moeten dit vormgeven zodat 1 plus 1 3, 4, 5 of 6 wordt.

Oproep vanuit bewoners

  • Empower bewonersinitiatief in plaats van bewoners naar regulier aanbod te sturen. Inwoners zijn vaak negatief over reguliere aanbieders, spreken over kolonisering van initiatieven.
  • Het gaat om invloed uitoefenen en nieuwe vormen van democratie. Dat is meer dan meepraten. De gemeente is hier zelf ook partij in.
  • Stel kwaliteitskaders, beoordeel de kwaliteit van bewonersinitiatieven op een andere manier.
  • Maak gezamenlijk leren van bewoners en professionele wereld mogelijk.

Samenspel in de praktijk

Huiskamer OkeNu/OSO

Roberta Haki (Huiskamer OkeNu) en Merlien Capon (Opvang Surinaamse Ouderen) vertellen wat ze allemaal betekenen voor bewoners van Overvecht Noord en hoe de huiskamer bruist met activiteiten voor iedereen. Ook Surinaamse ouderen hun weg hier naar toe steeds beter weten te vinden. Nu de huiskamer verdwijnt is er behoefte aan een nieuwe ruimte waar bewoners terecht kunnen. Frederik Hengeveld (Galesteede) geeft aan dat Utrecht Natuurlijk dit graag mogelijk maakt in de nieuwbouw van de Gagelsteede. De gemeente is nodig om dit mogelijk te maken.

Kracht van Zuilen

Ady Hoitink van De Kracht van Zuilen wil de wijk leuker, vitaler en inclusiever maken en bewoners stem geven, in het pand en in het samenspel. Wat werkt in Zuilen:

  • een gemeenschappelijke visie, buurtpact
  • een burennetwerk van bewoners en professionals
  • ook sterke bewoners verbinden, betrekken op bijdragen
  • gunnen, delen, verbinden en samenwerken
  • agenda’s maken en ronddelen brengt samenwerking
  • versterken initiatieven, buurtmakers vinden en zelf initiatieven nemen

Tips voor de gemeente:

  • Stuur op impact, kijk integraal, wijkgericht, horizontaal in plaats van in piramides.
  • Het gaat om mensen onderling, de basisdemocratie in plaats van burgers mee laten denken met overheidsprocessen.
  • Pas op met eenzijdige output/outcomeindicatoren, het gaat om een integrale aanpak van eenzaamheid, armoede en talentontwikkeling.
  • Afspraken nakomen, niet terugtrekken, geen informatie achterhouden

Lunetten Wil Wel

Martin van Lijf van Lunetten Wil Wel vertelt dat er in Lunetten altijd al veel gebeurt en wordt geparticipeerd, en dat er de laatste 5 jaar een explosie is aan buurtinitiatieven. Borging van bewonersactiviteiten in een wijkorganisatie lijkt steeds meer gewenst. Er is een groeiende behoefte aan continuïteit en ruimte nodig om te experimenteren. Lunetten wil naar 1 buurt, plan, 1 buurtpact. Wat is er concreet nodig:

  • Een ton per jaar voor Lunetten, 3 jaar lang als experimenteerruimte.
  • Een ambtenaar voor de ondersteuning
  • Gemeenteraadsleden houden toezicht op besteding
  • In wetenschappelijk onderzoek effect meten

Werkstation Kanaleneiland

Nathan Rozema van Werkstation Kanaleneiland heeft doorbraak bereikt in Kanaleneiland in werk door en voor de wijk met het Ondernemerfonds. De eerste flat wordt vergroend door en voor mensen in de wijk. Het Werkstation is een uitzendorganisatie voor en door mensen en ondernemers in de wijk met verdienmodel waardoor een stukje van de verdiensten in de wijk blijven, onderdeel zijn van de Wijkcooperatie. Gebruikers zijn lid en bepalen de spelregels en hoeveel ze kunnen verdienen. Hier wordt gewerkt aan werk, het creeren van stapelbanen en een shared service centrum.

Uitwerking thema’s in groepen

De verschillende ambities zijn geïnventariseerd en in groepen uitgewerkt.

  • Duurzame continuïteit en kwaliteit van initiatieven, wat vraagt dit? Er zijn voor beginnende initiatieven, ruimte bieden voor initiatief en het borgen van initiatieven in bv. een wijkcoöperatie. Vrijwilligerswerk mogelijk maken, kennis delen met bewoners, talenten van bewoners benutten en samen doen in plaats van concurreren. Inspirerende voorbeelden verzamelen. Vitaliteit zien, overzicht creëren, waarde van initiatieven in beeld brengen, werk maken van bewonersinitiatief en een verdienmodel waardoor ze zich zelf kunnen bedruipen. Er zijn verschillende soorten initiatieven die verschillende bijdragen leveren: zorgcooperaties, kleine initiatieven, netwerkers, ontmoetingsplekken, sociaal ondernemers en meer. Het model “Schakels voor continuïteit” gemaakt, vraagt nog uitwerking (actie).
  • Hybride systemen van bewoners en professionals ontwikkelen waarin bewoners steeds meer taken kunnen overnemen, meerwaarde inzichtelijk wordt. Als je intensiever wilt gaan samenwerken dan stelt dat eisen aan de buurtpacts, dan moeten de initiatieven leidend zijn in het proces. Vaak gehoorde klacht is dat, als je samenwerkt met professionele organisaties, zij geen prioriteit geven aan de samenwerking. De waan van de dag overheerst. Het is geen core business voor deze organisaties. Het initiatief wordt niet als partij gezien en krijgt onvoldoende erkenning van de organisaties. Acties: 1) Zorg voor een proeftuin zonder verantwoording, 2) Laat buurtbedrijf coördinatoren aanstellen en niet de gemeente, 3) Ontwikkel instrument voor waardebepaling initiatief, 4) Laat initiatieven leidend zijn bij het organiseren van de buurtpacts 5) Zorg dat subsidieregels passen bij het initiatief en niet andersom.
  • Hoe kunnen professionals leren samenwerken met bewoners. Hoe kan samenwerking lonend worden voor professionals. Knelpunten: het is onduidelijk uit wiens budget iets mag komen, moeilijk om de organisatie los te laten, opdracht aan organisatie kan in de weg zitten. Hoe vind je de juiste ambtenaar? Professionals zijn geïnteresseerd in elkaar, niet in ons, kapen “onze initiatieven”, doen het voor gemeenten, afstand tot de samenleving, botsing systeem en leefwereld, ervaringen uit het verleden zitten fors in de weg. Lokale initiatieven wringen met aanbestedingsuitkomsten. Wat helpt? Denken als individu, niet als organisatie. Werk samen met mensen die willen. Laten ontstaan van onderop op basis van wat je tegenkomt. Zoekt ander type ambtenaar en enthousiast raadslid, als bewoner als breekijzer. Werk in duo’s. Denk vanuit met elkaar oplossingen maken. Gemeente dichter bij bewoners, dialogen voeren, wederzijds begrip, respect voor werking organisaties. Help mensen elkaar te vinden via informatiepunten. Politieke interventies om burgers zeggenschap te geven.
  • Wijkopgaven vertalen in werk voor de jeugd met bedrijven; right to challenge op het gebied van werk.
  • Duurzame ontmoetingsplekken, kroegen en theehuizen in Overvecht Noord realiseren.
  • Hoe legitimeer je je als actieve buurtgroepen naar de wijk? Nieuwe vormen van democratie verkennen.

Tot slot

Jennifer de Vaal (DOCK) blikt terug en ziet veel verschillende soorten bewonersinitiatieven. Wie heeft waar welke rol in en wat is de rol van DOCK? DOCK gelooft in ruimte geven aan initiatief, ziet de rol van sociaal makelaars vooral in de ondersteuning van beginnende initiatieven die net een idee hebben. Zij wil graag verder met het schakelmodel, onderzoeken wie welke rol kan spelen en de rol van de SMO helder krijgen.

Jurgen van der Heijden (Nederland Zorgt voor Elkaar) ziet dat burgerinititiatieven erin slagen de ene waarde de andere te laten versterken (ontmoeting, maaltijden, klussendiensten etc), de wijk zo in een opwaartse spiraal te krijgen. Door je af te vragen wat de waarde van wonen is voor zorg, en van groen voor welzijn wordt de opwaartse beweging versneld. Hij adviseert initiatieven zich te legitimeren vanuit de materie. Waarom ben je op deze manier bezig met wonen, zorg, welzijn, groen…?

Mohammed Saiah (Gemeenteraad) geeft aan dat het nuttig is om te horen wat er volgens initiatieven beter kan, dat er een groot verschil is tussen papier en praktijk en dat ze vooral gaan kijken naar de informatie die onbekend is.

Share Button
Nieuw samenspel Utrecht